ادبیات

جنـــــاس

  آوردن كلماتي است در شعر و نثر كه از نظر معني كاملاً متفاوت اند اما از نظر شكل ظاهري و تلفظ و گاهي اختلافشان فقط در يك واج است .

 انواع جناس

الف) جناس تام (كامل): آن است كه دو كلمه جناس از نظر شكل ظاهري و تلفظ كاملاً يكسان ، اما از جهت معني با هم فرق دارند

 مثال :    عشـق شـوري در نهـاد ما نهـاد          جـان مـا در بوتــه ي سـودا نهــاد .
                                                   وجود و سرشت                                                               قرارداد

  بهـرام كه گور مي گرفتي همه عمر          ديدي كه چگونه گور بهـرام گرفت

                     گورخر                                                                                          قبر

  كار پاكان را قيـاس از خـود مگير           گر چه باشد در نوشتن شير ، شير       

                                                                                                                  شير خوردني         نام حيوان                                                                                                                                  

نكته : جناس هم در شعر و هم در نثر به كار مي رود .

ب ) جناس ناقص : 1- جناس ناقص  حركتي    2- جناس ناقص اختلافي   3- جناس ناقص افزايشي

 1- جناس ناقص حركتي : آن است كه دو كلمه جناس علاوه بر معني در حركت ( مصوت كوتاه ) نيز با هم اختلاف دارند .

مثال :       ايـن چـه ژاژ است چه كفر است و فُشار        پنبـــه اي در دهـــان خـــود فِشــار

2-  جناس ناقص اختلافي : آن است كه دو كلمه جناس در حرف اول ، وسط يا آخر با هم اختلاف داشته باشند .

مثال : تنگ است خانه ما را تنگ است اي برادر     بر جاي ما بيگانه ننگ است اي برادر  ( براي حرف اول )

    چوك زشاخ درخت خـويشتن آويختـه      زاغ سيـه بـر دو بـال غاليه آميخته  ( براي حرف وسط )

       بازار   بيزار    -خروس   خروش  -بختم   رختم  

3- جناس ناقص افزايشي : آن است كه دو كلمه جناس علاوه بر معني ، در تعداد حروف نيز متفاوت اند بطوري كه يكي از كلمات جناس حرفي در اول ، وسط يا آخر نسبت به كلمه هاي ديگر اضافه دارد .

مثال:دست  دوست  -رنج   مرنج    -شفق   شفقت